header photo

Blog posts : "مقاله"

پروین اعتصامی شاعره ای که زبان گویای مردمش بود

پروین اعتصامی شاعره ای که زبان گویای مردمش بود

پرون اعتصامی، از جمله شاعران بی بدیلی است که به مسایل سیاسی و اجتماعی زمانه خود توجه کرده و در اشعار خود نفرت از زمامداری، استبداد و بی عدالتی را نمایان و در مقابل محبت و عشق را به مردم شریف و زحمتکش زمانه اش؛ گوشزد می کرد.

پروین اعتصامی با نام اصلی رخشنده در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ هجری شمسی در تبریز زاده شد. او فرزند یوسف اعتصامی، نویسنده و مترجم معاصر ایرانی و اختر اعتصامی، از شاعران دوره قاجاریه بود. او در سال ۱۲۹۱ هنگامی که ۶ سال داشت به همراه خانواده‌اش از تبریز به تهران مهاجرت کرد؛ به همین خاطر پروین از کودکی با مشروطه‌خواهان و چهره‌های فرهنگی آشنا شد و ادبیات را در کنار پدر و از استادانی چون دهخدا و ملک الشعرای بهار آموخت.

در دوران کودکی، زبان‌های فارسی و عربی و انگلیسی را زیر نظر پدرش در منزل آموخت و به مدرسه آمریکایی ایران رفت و در سال ۱۳۰۳ تحصیلاتش را در آنجا به اتمام رسانید. او در تمام سال‌ها…

Read more

‍ به مناسبت ۸ مارس، روز جهانی زن

‍  به مناسبت ۸ مارس، روز جهانی زن 

به قلم زنده یاد: استاد پرويز شهرياری

 اين درست است كه زنان در درازای تاريخ فشار و آزار دوگانه ای را تحمل كرده اند؛ از يك طرف همراه با همه ی مردم با نابرابری های اجتماعی و زير سلطه ی نظام های نامردمی بوده اند و از طرف ديگر ناچار به پذيرفتن رابطه های مردسالاری.

اين هم درست است كه زنان هم مانند هر قشر ديگری از رنج ديدگان و زحمت كشان، بايد سازمان های ويژه ی خود را داشته باشند تا بتوانند مسئله های خاص خود را مطرح كنند و جامعه را در جريان نابرابری های موجود قرار دهند و راهی برای زدودن چهره ی انسانی از زشتی ها، نابرابری ها و ستم های آشكار و پنهان پيدا كنند.

ولی همه ی اين ها، به آن معنا نيست كه خود را از مردان جدا كنند و برای رسيدن به هدف های درست و انسانی خود، به نحوی رو درروی مردان قرار گيرند.

ده ها سال است در ميان مردان و به ويژه مردان زحمت كش، ‌روشنفكرانی پديد آمده كه درك كرده اند دربند نگه داشتن زنان و رابطه ی اجتماعی نابرابر با آنها، زنجيرهای نابرابری را بردست و پای…

Read more

اقتدار نظامی سرمایه؛ وسوسه این است

اقتدار نظامی سرمایه؛ وسوسه این است

علی پورصفر (کامران)

در ماههای اخیر برخی چهره های شاخص حزب کارگزاران سازندگی – غلامحسین کرباسچی و محمد قوچانی و سعید لیلاز – نخست با زمزمه و اخیرا با درشتی اعلام کرده اند که برای برون رفت از وضع کنونی و تسریع در توسعه اقتصادی، بهتر آنست که اداره کشور دستکم برای ده سال به دست نظامیان و ترجیحا به سرداران سپاهی سپرده شود. هر چند آنان نمی گویند که محرک شان در موافقت با چنین تمهیداتی چیست اما به نظر می رسد که توقف نسبی در روندهای تکمیل خصوصی سازی ها و افزایش آزادسازی ها و گسترش مقررات زدائی های خلاف قانون اساسی و انتقال ثروت های عموم مردم به اقلیت مردم بر اثر مقاومت های روبه رشد زحمتکشان و بخشی از ساختارهای دولتی موجب اعلام چنین سیاست های ارتجاعی و خلاف قانون اساسی شده است. ابراز چنین تلقیاتی تازه معلوم می دارد که چرا برخی از بوروکرات های ایران بعد از انقلاب از طرز پیشرفت های رضاخانی استقبال می کردند و در سخنانشان گهگاه کراماتی به پهلوی اول نسبت می دادند که خود او از شنیدن چنین کراماتی به قهقهه می افتاد. مثلا همین آقای لیلاز به عنوان آخرین سخنران در سمینار یکروزه بررسی کودتای سوم حوت …

Read more

زنانه شدن آموزش عالی در ایران: تناقض ها و پیچیدگی­ ها

زنانه شدن آموزش عالی در ایران: تناقض ها و پیچیدگی­ ها

پیش درآمد

چهار دهه پس از انقلاب فرهنگی در ایران در خرداد ۱۳۵۹، که آغاز اسلامی سازی آموزش و پرورش بود، زنان درست برخلاف انتظار، با وارونه کردن توازن جنسیتی به سود خود ، حدود نیمی از جمعیت دانشجویی در دانشگاه­ها را تشکیل می­دهند. در نزد بسیاری این نتیجه­ای غیر منتظره است زیرا اسلامی­سازی برابر بود با افول -هرچند نه سدّی تمام و کمال در برابر- مشارکت اجتماعی-اقتصادی زنان به­ویژه در آموزش و پرورش و بازار کار. اما در ایران امروز آموزش زنان فراسوی دبیرستان یک پدیده حاشیه‌ای نیست و به یک هنجار، همانند بسیاری از کشورها تبدیل شده است.

از این رو بسیاری از دانشگاهیان در نوشته های خود تلاش کرده‌ اند به توضیح پیچیدگی­ها و تناقضهای زنانه­شدن آموزش عالی در ایران بپردازند . نوشته حاضر بر آن است که با مرور سنجشگرانه این ادبیات به درک بهتر این پدیده یاری رساند.  بخش اول مقاله به بررسی آماری  پیرامون ثبت­نام زنان در دانشگاه­ها از دهه …

Read more

سیری در زندگی و آثار شاعر نامدار عارف قزوینی

سیری در زندگی و آثار شاعر نامدار عارف قزوینی

بنا به نوشتۀ محققان، ابوالقاسم عارف یکی از شعرای شهیر ادبیات ایران، در سال ١٣٠٠ هجری قمری (سال ١٨٧٩ میلادی) در شهر قزوین دیده به جهان گشود. پدر او، ملا هادی یکی از روحانیون متنفذ قزوین و نمایندۀ دروۀ چهارم مجلس شورای ملی بود.

در سنین کودکی در قلب عارف حس نارضایتی نسبت به پدرش بوجود می‌آید، بنوشتۀ عارف، دلیل این نارضایتی، بد رفتاری پدر در خانواده بوده است. او می‌نویسد که «پدرم همیشه مادرم را مورد ضرب و شتم قرار می‌داد، تحقیر می‌کرد و به همین دلیل روزگار اندوهباری به سر می‌بردیم». عارف در حین تحصیل در مکتب، در ١٣ سالگی به فراگیری موسیقی نیز مشغول می‌شد. عارف در ١٧ سالگی از مکتب فارغ‌التحصیل می‌شود و پس از این پدرش به سر وی عمامه می‌گذارد و او را روضه‌خوانی وادار می‌کند. عارف با اظهار تأسف از بی‌عدالتی پدرش و نمایندگی او در مجلس می‌نویسد: «نمایندۀ مردم بودن ملایی که به خانواده‌اش ظلم روا می‌دارد، هست و نیست زنان ‌سرپرست کودکان یتیم را با مکر و حیله تصاحب می‌کند، حیرت‌انگیز است. این نمایندۀ دروغین مردم چگونه می‌تواند به فکر ملت باشد؟»…

Read more

ستیز با چپ ولی حالا چرا؟

دکتر محمد حسین یحیایی

ستیز با چپ ولی حالا چرا؟

به بهانه 42 مین سالگرد انقلاب 1357 برنامه های زیادی از سوی کانال های تلویزنی ( بی بی سی، ایران انترناشنال، من و تو و... ) و کانال های رادیویی مانند رادیو فردا و دیگران تهیه به نمایش گذارده شد تا  اطلاعاتی پیرامون چگونگی شکل گیری انقلاب و جمهوری اسلامی را با صلاح دید و گزینشی خود در اختیار مردم بویژه جوانانی قرار دهد که 75 درصد از آنان یا هنگام انقلاب کودک بودند و یا بعد از انقلاب بدنیا آمدند، در این برنامه ها از افرادی که بعنوان مهمان دعوت بعمل آمده بود شیطنت برنامه گذاران با پرسش هایشان خود را نشان می داد، در اغلب این برنامه ها از چپ های پشیمان، ملی گرایان چپ ستیز، ملی مذهبی های سرگردان، دلدادگان رژیم پیشین بعنوان روزنامه نگار و کارشناس و... استفاده کردند که گفتارشان قابل تامل، گاهی انحرافی و پر از دروغپردازی تا درجه توهم بود اغلب آنان به جای واقعیت ها به بزرگنمایی چپ پرداختند تا هم پرده استتار روی عملکرد رژیم گذشته پهن کنند و هم رژیم کنونی را محصول عملکرد های نیروی چپ در آن مقطع نشان دهند.هیچکدام از شرکت کنندگان به آن اشاره نکردند که فرماسیون های اجتماعی آینده در بستر فرماسیون کنونی شکل می گیرد و با تحول و دگرگونی قدرت سیاسی و اجتماعی را در دست می گیرد. جمهوری اسلامی بویژه روحانیت در آن، محصول شرایطی است که رژیم پیشین ساخته و پرداخته بود. شبکه روحانیت به منابع عظیم مادی از بازار و شبکه عظیم فکری در حوزه های علمیه دسترسی داشت. در این میان موتلفه، حجتیه، حزب ملل اسلامی، فدائیان اسلام و دهها شبکه دیگر در پیوند باهم عمل می کردند، نوار های پر از ابتذال خمینی در دهه 40 که تنها برای شستشو…

Read more

نئولیبرالیسم تا چه زمانی می تواند در برابر بحران آب و هوا مقاومت کند؟

نئولیبرالیسم تا چه زمانی می تواند

در برابر بحران آب و هوا مقاومت کند؟

ژولیوس الکساندر مک گی و پاتریک ترنت گراینر

مجلۀ مانتلی ریویو، آوریل ۲۰۲۰

دانش و امید/ برگردان: ستاره نوید

توضیح تحریریه:

مک گی استادیار جامعه شناسی در دانشگاه دولتی پورتلند، و گراینر استادیار جامعه شناسی در دانشگاه وندربیلت هستند.  این دو پژوهشگر در مقاله ای به بررسی تضاد میان سیاست های نئولیبرالیستی و حل مشکل بحران آب و هوا پرداخته اند.  آنها دو نمونه از شکست سیاست های نئولیبرالیستی، یکی در کشور شیلی و دیگری در ایالت کالیفرنیا در آمریکا را، با تمرکز بر سیاست های خصوصی سازی انرژی برق، بررسی نموده اند. در این شماره بخش اول مقاله درباره شیلی، و بخش مربوط به کالیفرنیا را در شمارۀ آیندۀ مجله خواهید خواند.

امروزه، ثابت شده است که بحران آب و هوا و تغییر اقلیم با سیستم های نئولیبرالی، که اشکال کنونی سازمان اجتماعی را تعریف می کنند، ناسازگار است،…

Read more

«از آذر تا آذر» صحفاتی از خاطرات هاشم ترلان

«از آذر تا آذر»

صحفاتی از خاطرات هاشم ترلان

ترجمه: سهند سرابی

(۱ )

در روز ۱۶ آذرماه نامه‌ای از روزنامه «وطن یولوندا» دریافت کردم. آنها مرا به کار دعوت کرده بودند. من از همان روز به فکر افتادم تا به تبریز برگردم. تدارکات لازمه را انجام دادم. روز ۲۱ آذر در تبریز قیام آغاز شده بود. پادگان تبریز خود را تسلیم کرده و سلاح‌ها را بر زمین گذاشته بودند. مجلس ملی تشکیل شده بود. در‌این مجلس آقای پیشه‌وری رهبر فرقه دمکرات به سمت نخست وزیر دولت ملی برگزیده شد. او در همانجا لیست اعضای دولت خود را به مجلس ملی ارائه کرد.
روز ۲۲ آذر در تهران با دو جوان آذربایجانی رودررو شدم. آنها تازه از تبریز باز گشته بودند. ‌می‌خواستند لباس بخرند. من از آنها درباره وضع تبریز پرسیدم. یکی از آنها جواب داد :
از تبریزنگو، تبریز یک پارچه آتش شده. فدائی‌ها همه کارها را به دست گرفته‌اند. ما هم گذاشتیم فرار کردیم.
گفتم :
برای چی فرار کردید؟.
ما گروهب…

Read more

برگ های بهار آفتابی - خاطره ها -

 برگ های بهار آفتابی

- خاطره ها -

نویسنده علی توده / بهروز مطلب زاده

 بخش دوم :

  «سلام تبریز!» 

 

«سلام، تبریزمهربان   

   بدیدارت آمده ام        

   تومادری، من فرزند   

  محتاجم به محبتت»    

 

تبریز، درشبی زمستانی و با آغوشی گرم ما را پذیرفت. سلام تبریز!.

این دومین بار بود که من ازتبریز کهن سال دیدارمی کردم، واولین بار، که تبریز رها شده از بند را درود می گفتم. اولین باربود که چون فرزندی شاهد شادی مام میهن بودم وخود نیزبا الهام ازشادی او دلشاد بودم. داخل شهر شدیم. شهری با تاریخی کهن وبا آغاز دورانی نوین! با علی اصغر بدرود گفته از یکدیگر جدا شدیم.

به مهمانخانه »دلگشا» رفتم. به استراحت پرداختم وفردا صبح به مجلس ملی رفتم. مرا پیش وزیر فرهنگ فرستادند.  به عنوان مسئول شعبه آموزش وزارت فرهنگ تعین شدم. ا زمهمانخانه دلگشا اسباب کشی کردم و درمهمانخانه «بهار» درخیابان تربیت، یک اطاق کرایه کردم. محل کارم دریکی ازخیابان های زیبای تبریز بود. درجائی بزرگ وپرجوش و خروش که چاپخانه ای هم درآنجا مستقر بود. دراین چاپخانه فقط کتاب های درسی به زبان آذربایجانی به چاپ می رسید. براساس برنامه ای از قبل تعین شده، نوشته های گوناگون ا…

Read more

«مریم فیروز» ـ «صمد وورغون» دیداری فراموش نشدنی

«مریم فیروز» ـ «صمد وورغون»

دیداری فراموش نشدنی

بهروز مطلب زاده

صمد وورغون» و «مریم فیروز» دو شخصیت، دو جان شریف، دو نام فراموش نشدنی و ماندگار در تاریخ سیاسی، ادبی و فرهنگی ایران و آذربایجان هستند. صمد وورغون شاعر، نویسنده و نمایشنامه نویس بزرگ آذربایجان، و مریم فیروز، شاهزاده سرخی که با قلبی پرشور، لقای یک زندگی اشرافی و انگلی در میان سود جویان و چپاولگران فرا دست جامعه را بر لقایش، بخشید و در سیمای کمونیستی ثابت قدم و سیاست مداری مبارز و انسان دوست، همه هستی خود را در راه پیکار برای راه سعادت و خوشبختی زحمتکشان و فرودستان جامعه  به کار گرفت و تا آخرین دم حیات در این راه رزمید.

مریم فیروز، در یکی از سال های پس از جنگ دوم جهانی و شکست هزیمت بار فاشیسم جهانی، زمانی که خلق های اتحاد جماهیر شوروی، در تنی واحد آستین ها را بالا زده و عزم شان را جزم کرده بودند تا بر ویرانه های باقی مانده از جنگ، میهنی سربلند و آباد بنا کنند، گذارش به مسکو، پایتخت اولین کشور سوسیالیستی جهان می افتد. آن دو در «خانه دوستی خلق های اتحاد جماهیر شوروی و خلق های جهان» با یک دیگر آشنا می شوند. صمد وورغون مریم فیروز را به باکو د…

Read more

اقتصاد بحران زده ایران در کشاکش...

دکتر محمدحسین یحیایی

اقتصاد بحران زده ایران در کشاکش...

( خامنه ای در مقابل خامنه ای )َ

انقلابی که برای گسترش رفاه برای جامعه بویژه تهیدستان و زحمتکشان شکل گرفته بود بعد از پیروزی با خیانت روبرو شد، مردان نادان و نالایق با کنار زدن مردان انقلابی در مسند قدرت اقتصادی و سیاسی نشستند، با مصادره و بهانه جویی مدیران کاردان در حوزه اقتصاد را برکنار و با شعار تو خالی صدور انقلاب و تحمیل جنگ ویرانگر و ادامه لجوجانه آن به مدت 8 سال همه منابع اقتصادی کشور را نابود کردند، در نتیجه دهه اول انقلاب همراه با کشتار و جنایت که برای خمینی و شرکاء نعمت بود، زیرا در سایه آن توانست رقبا و تلاشگران آزادی خواه و آینده نگر را از صحنه دور کند و حاکمیت ارتجاعی و تاریک اندیش خود را برقرار سازد..

دهه دوم با شعار سازندگی شروع شد که معمار آن رفسنجانی، الگوی مصر و پاکستان را در سر داشت که نظامیان را وارد حوزه فعالیت های اقتصادی کند که از یک سو برای حفظ منافع خود حافظ نظام باشند و از سوی دیگر با برگشت به پشت جبهه و مشاهده نابسامانی ها ( دزدی، رانت خواری جنگ و... ) سرگر…

Read more

برگ های بهار آفتابی

برگ های بهار آفتابی

- خاطره ها -

نویسنده علی توده / بهروز مطلب زاده

بخش اول  

 پیش در آمد

هنوز هم بسیاری از حوادث و رویدادهای مهمی که در پیرامونم گذشته را به خوبی به یاد می آورم.

انگاراین حوادث، نه درگذشته ها، که همین امروزاتفاق افتاده است.

حتی نقش ونگار رویهم تلنبار شده خاطرات سال های طولانی گذشته نیز، نتوانسته است یادهای ماندگار این حوادث را از ذهنم بزداید.

حکومت ملی آذربایجان، دربهارسال 1946 برای اولین باردرتاریخ ایران، «فیلارمونی دولتی» در شهر  تبریز را تاسیس کرد. مرا به عنوان مسئول این کانون هنری تازه تاسیس انتخاب کردند. من درآن زمان فقط 22 سال داشتم، همه آنهائی هم که در « فیلارمونی» کارمی کردند، اکثرا جوان بودند.

اما وقتی مردم ما، با چشمان تیزبین خود، همه آن چیزهائی را که این کانون هنری نوبنیاد درمیان توده ها انجام میداد، مشاهده کردند، باردیگر به نیروی دیرپا وکهن سال هنر یقین پیدا کردند...

اگرروشن تر بگوئیم، «فی…

Read more

دربارة مسئلة ملی و سیاستِ ملی

گرامی باد هفتاد و نهمین سالروز بنیانگذاری حزب توده ایران

 دربارة مسئلة ملی و سیاستِ ملی

مبارزه برای اِلغایِ ستمِ ملی، وظیفة همة نیروهای مترقیِ میهن ماست

مسئلة ملی و مبارزه برضد ستم‌ملی، تابعی از مبارزة سراسری به‌سودِ نیل به آزادی، عدالتِ اجتماعی، استقلال و حقِ حاکمیت ملی ‌است. این پیوند عضوی[اُرگانیک] میان پیکارِ سراسری و همگانی با مبارزة ملی، از سویی به جنبش سراسری نیرو و توانایی مضاعف می‌بخشد و از دیگر سو مسئلة ملی را در مسیرِ درست هدایت می‌کند و تکیه‌گاهی مطمئن برای آن فراهم می‌سازد. علاوه بر این، میان مبارزه در راه الغایِ ستم‌ملی با اقدام‌های نیروهای مشکوک و وابسته به ارتجاع و امپریالیسم- که زیرِ پوشش و نقابِ ”مسئلة ملی“ فعالیت می‌کنند-تفاوت و تمایز ماهوی وجود دارد.

با فرارسیدن سالروزِ برپاییِ حکومت ملی و خودمختار آذربایجان در ۲۱ آذرماه 1324، باردیگر مسئلة ملی، چگونگیِ برخورد صحیح و علمی با آن، و راه‌های حل رفع ستم‌ملی در چارچوبِ منافع جنبش سراسری ضداستبدادی و دمکراتیک مردم ایران، به‌مرکز توجه حزب‌ها و ن…

Read more

بازخوانی بیانیه 12 شهریور

دکتر محمدحسین یحیایی

بازخوانی بیانیه 12 شهریور

75 سال از انتشار سند مهم و تاریخی بیانیه 12 شهریور 1324 که زیر بنای « فرقه دمکرات آذربایجان » را پایه گذاری و مردم آذربایجان را با هویت، آزادی و حقوق خود آشنا کرد می گذرد، این بیانیه ( مراجعتنامه، سند راهبردی و ... ) نخستین سند سیاسی و حقوقی است که کلمات آن با دقت و هوشیاری کامل انتخاب شده و به دو زبان فارسی و ترکی ( شهریورین اون ایکیسی ) همزمان منتشر شده است. ولی این سند ماندگار که باید مورد توجه همگان بویژه ( مناطق و ملیت های دیگر کشور ) فعالین اجتماعی و سیاسی آن روز جامعه قرار می گرفت و ارزیابی می شد با کارشکنی و تبلیغات گسترده استبداد و ارتجاع مورد استقبال قرار نگرفت و با مانع تراشی از انتشار آن در مناطق دیگر به فراموشی سپرده شد.

آذربایجان در دوران رضا شاه روز های سختی گذرانده بود، سیاست یکسان سازی زبانی، ملی، فرهنگی و تاریخی بیشترین آثار مخرب خود را از نظر سیاسی، اقتصادی و روانی در آذربایجان گذارده بود، مردم سیاست زده و دلسرد به کنجی خزیده، خشم خود را فرو می خوردند تا شرایط مهیا شود، از آن رو برکن…

Read more

مرگ، دستاورد اخلاق سرمایه داری

مرگ، دستاورد اخلاق سرمایه داری

نگاهی به دنیای سرمایه داری از دریچه کرونا

اخلاق، حوزه ای از آگاهی است. جامعه شناسی علمی بر آن است که: چه آنجا که از اتیک)مجموعۀ مسائل نظری اخلاق(صحبت می شود، و چه آنجا که در بارۀ مورال )مجموعه موازین رفتار مجاز یا غیر مجاز(گفتگویی در می گیرد، در یک جامعۀ طبقاتی، مضامین اخلاقی، ابعاد طبقاتی به خود می گیرند. متناسب با مراحل رشد جوامع بشری، موازین اتیک تغییر کرده اند.

قصد ما در طرح این مقوله، صرفاً باز کردن بحثی پیرامون افراط دیدگاه هایی از نوع «کانت »ی که قوانین اخلاقی را بصورت فطری درون روح جستجو می کردند، یا تفریط های نئوپوزیتیویستی یا پراگماتیستی با انکار عینی بودن موازین اخلاقی از طریق نسبی گرایی «مطلق»، نیست.  هدف آنست که نشان داده شود چگونه عامترین معیارهای اتیک مثلاً «راست گویی» در جامعۀ رو به زوال سرمایه داری بویژه در مأمن والاترین پناهگاه امپریالیسم مسلط، یعنی ایالات متحدۀ آمریک…

Read more

نقش اشرف پهلوی در کودتای 25 مرداد

نقش اشرف پهلوی در کودتای 25 مرداد

نقش حزب توده ایران در خنثی کردن کودتا

افسران سازمان نظامی حزب توده ایران که عضو گارد شاهنشاهی بودند، خبر این کودتا را از‌طریق شبکه حزبی به حزب توده ایران می‌رسانند. سرهنگ مبشری، دبیر سازمان نظامی حزب توده ایران، با جزئیات از‌طریق تلفن طرح کودتا را به آگاهی مصدق می‌رساند و این‌چنین کودتا خنثی می‌شود.

کودتای ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ پروژه‌ای نافرجام برای سرنگونی دولت محمد مصدق بود که با طراحی و پشتیبانی مالی سازمان مخفی اطلاعات بریتانیا و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا و با فرمان محمدرضا پهلوی، شکل گرفت که با شکست روبه‌رو شد. نقشه کودتا با همکاری بریتانیا و آمریکا طرح شد و پس از چندبار بازبینی و رایزنی با مقامات اصلی به تصویب رسید. نقشی که برای شاه در نظر گرفته شده بود، امضای فرمان برکناری مصدق و نیز امضای فرمان گماشتن سپهبد زاهدی به جایگاه نخست‌وزیری بود. اشرف پهلوی که به درخواست مصدق به خارج از کشور رفته بود، با مقامات آمریکایی و انگلیسی در سوئیس دیداری داشت و سپس با استفاده از نام خانوادگی شوهرش به ایران بازگشت و در مدت کوتاهی که فرصت داشت، شاه را در جریان طرح کودتا گذاشت و با آشکارشدن حضورش دوباره ناچار به خروج از کشور شد. شاه پس از تردیدهای نخستین، به امضای فرمان‌ها رضایت داد. بعدها روشن شد که شاه درواقع دو ورقه سفید را امضا کرده بود تا کودتاگران آنچه لا…

Read more

چرا انقلاب مشروطیت به فرجام خود نرسید؟

چرا انقلاب مشروطیت به فرجام خود نرسید؟

علی پورصفر (کامران)

بلافاصله پس از پیروزی انقلاب در سال 57، برخی چهره‌های مشهور، این سؤال را به میان آوردند که چرا مشروطیت شکست خورد. از آن هنگام بیش از 40 سال می‌گذرد و بسیاری از اهل قلم فراخور باورهای خود، پاسخ‌هایی داده و گذشته‌اند. شاه‌بیت اغلب این پاسخ‌ها فقط یک عبارت است: تندروی مشروطه‌خواهان. بر این اساس، هرکس با هر زبانی که می‌خواست، این گروه را به شلتاق می‌بست که «شما با فحاشی به محمدعلی‌شاه او را به کودتا تحریک کردید». «‌با تقلید از انقلاب فرانسه و تندروی در مطالبات خود، رجال معتدل ملی را آزردید. با همسان‌نمایی میان آزادی و برخی احکام متشابه دینی، مضامین دموکراسی را تقلیل دادید و به این ترتیب موجب شکست یا ناکامی مشروطیت شدید».
در این میان، تعرضات مرحوم آدمیت -به لحاظ جایگاه والای این مورخ سرشناس- آزارنده‌تر از همه بود (بر کوچک ابدالان ایشان که بعضا منتقد او نیز هستند، حرجی نیست اگر که گوی اهانت را از ایشان بربایند). به گمان آدمیت، جبهه افراطیونی که انقلاب مشروطیت را به ناب…

Read more

از محله امیر خیز تبریز تا پارک اتابک تهران

از محله امیر خیز تبریز تا پارک اتابک تهران

نیم نگاهی به‌اندیشه‌های نهضت مشروطیت و مشروطه خواهی

حمید دادیزاده

چند گویی ملک شد آباد و آزادند مردم،
گر دو صد عطار گوید مشک باید خود ببوید.

سالگشت امضا فرمان مشروطیت سپری شد و بر آن شدم‌این نوشته کوتاه را با تغییراتی نشر کنم و بد نیست که برخورد میرزاده عشقی را نسبت به مجلس چهارم همین جا بیاورم و باشد که مجلسیان امروز با مطالعه تاریخ مستند در مورد جایگاه خویش و زندگی امروزی مردم‌اندیشه کنند که وجدان تاریخ بیدار است:
این مجلس چارم به خدا ننگ بشر بود.—–دیدی چه خبر بود.
هر کار که کردند ضرر روی ضرر بود.——دیدی چه خبر بود.

زمانی که آخرین شعله‌های آزادیخواهی و مشروطیت در تهران و شهرهای‌ایران، حتی در بیشتر محلات تبریز به خاموشی گرائیده بود و نیروهای دولتی در پی نابودی کامل‌این ندای آزادی بودند، همه چشمها به یک محله دوخته شده بود، «امیره قیز محله سی» ، محله امیر خیز؛ جائی که سرداران مشروطه سنگر آزادی‌ایران را بر پا داشته بودند و با اردوی استبداد، که به سخن مورخین «چهره نفرت انگیزی» داشت، رو در رو‌ایستاده بودند. مشروطه خواهی سرداران ملی به مفهوم نفی استبداد داخلی و دفع و رفع سلطه…

Read more

نگاهی به تحولات سیاسی ـ اجتماعی ایران پس از جنگ جهانی دوم و زمینه های تشکیل فرقه دمکرات آذربایجان

 

نگاهی به تحولات سیاسی ـ اجتماعی ایران پس از جنگ جهانی دوم

و زمینه های تشکیل فرقه دمکرات آذربایجان

جنبش ۲۱ آذر حادثه بزرگی در تاریخ کشور ما به حساب می آید. این رویداد تاریخی می توانست به یک تحول بزرگ اجتماعی در کشو بدل شود. می توانست به عقب ماندگی های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در ایران پایان دهد. تاریخ یکصد ساله اخیرایران سرشار از مبارزه، جانفشانی و از خود گذشتگی مردم ایران بویژه مردم غیور آذربایجان برای رسیدن به استقلال، آزادی و عدالت اجتماعی می باشد. و در این راه قربانی های زیادی داده اند. تلاش و مبارزات مردم در مقاطعی از تاریخ دولت های ارتجاعی و خودکامه را به عقب نشینی واداشته است. جنبش های اجتماعی و انقلابات سالهای اخیر نتیجه کوشش و تلاش همین مردم برای برون رفت از شرایط موجود و زندگی بهتر و انسانی تر بوده است. جان سختی نیروهای واپسگر برای حفظ شرایط موجود، که از حمایت های بیدریغ کشورهای امپریالیستی نیز بهره می بردند، باعث گردید تا نهایت مردم به خواسته های خود نرسند…

Read more

تنش در جنوب قفقاز افزایش می یابد

دکتر محمدحسین یحیایی

تنش در جنوب قفقاز افزایش می یابد

بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بازیگران جهانی و منطقه ای برای حفظ و گسترش منافع خود دست بکار شدند تا با استفاده از همه ابزار و تضاد های آشکار و پنهان و تبلیغات گسترده در منطقه نفوذ کنند و نیرو های متمایل بخود را تقویت نمایند. در دوران شوروی اختلافات مرزی و جغرافیایی بین جمهوری ها چندان مشهود نبود و مردم جمهوری ها بعنوان شهروند شوروی اهمیت چندانی به این مرزبندی ها نمی دادند، با فروپاشی شوروی تضاد های پنهان اجتماعی و تاریخی و گاهی مرزی آشکار شدند و دو جمهوری آذربایجان و ارمنستان که از گذشته های دور خصومت و دشمنی پنهان داشتند، گرفتار جنگ و ویرانی شدند که خواست برخی از بازیگران سیاسی، دینی و مذهبی فرصت طلبان افراطی درونی این جمهوری ها بودند تا موقعیت سیاسی و اجتماعی خود را در آشفته بازار فروپاشی تقویت کنند، در جمهوری آذربایجان گروه های مذهبی با بخش اندکی از ملی گرایان ساده و گاهی خوش باور که به آنها تمایل داشتند در فکر برپایی جمهوری اسلامی بودند که از سوی ایران حمایت می شدند ولی گروه های ملی گرای گسترده تر با پایگاه اجتماعی وسیعتر در همسویی با ترکیه به جمهوری سکولار و اتحاد با اروپا و ناتو باور داشتند و در این راه هم قدم های نخستین را برداشتند، در سوی دیگر جمهوری ارمنستان با شعار های ارمنستان بزرگ و راه اندازی تبلیغات گسترده پیرامون نسل کشی ارامنه در دوران امپراتوری عثمانی شور و هیجان را آنچنان بالا برد تا زمینه جنگ فراهم شد.در نتیجه قره باغ علیا که بخشی از خاک جمهوری آذربایجان بود همراه با 7 ناحیه پیرامونی در جنگی خونین و بی رحمانه به تصرف ارمنستان درآمد که تا کنون 4 قط…

Read more

20 blog posts